PMS belirtileri nelerdir?
PMS (Premenstrüel Sendrom), adet döneminden önce ortaya çıkan ve adet kanamasının başlamasıyla birlikte hafifleyen fiziksel, duygusal ve davranışsal belirtiler bütünüdür. PMS belirtileri genellikle adetten 7 ila 10 gün önce başlar ve adet başladıktan sonraki birkaç gün içinde azalır. Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişebilir; bazı kişilerde günlük yaşamı fazla etkilemezken, bazı kişilerde iş, okul ve sosyal hayatı zorlaştırabilir.
PMS’nin kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, adet döngüsü sırasında değişen östrojen ve progesteron hormonlarının yanı sıra beyindeki serotonin düzeyindeki değişimlerin de rol oynadığı düşünülmektedir. Uyku düzensizliği, stres, yetersiz beslenme ve hareketsiz yaşam tarzı belirtilerin daha yoğun hissedilmesine neden olabilir.
PMS belirtileri nelerdir?
PMS belirtileri genel olarak fiziksel, duygusal ve davranışsal belirtiler şeklinde görülür. Her kişide aynı belirtiler ortaya çıkmayabilir. Belirtiler çoğunlukla adet öncesinde başlar, adet kanamasıyla birlikte hafifler ve döngünün diğer dönemlerinde görülmez ya da çok daha düşük düzeyde seyreder.
Fiziksel PMS belirtileri
- Karın ve kasık bölgesinde ağrı veya kramp
- Göğüslerde hassasiyet, dolgunluk ve ağrı
- Karında şişkinlik ve gaz
- Baş ağrısı veya migren ataklarında artış
- Bel ve sırt ağrısı
- El, ayak veya vücudun diğer bölgelerinde ödem
- Yorgunluk ve enerji düşüklüğü
- İştah artışı veya belirli yiyeceklere karşı yoğun istek
- Kabızlık ya da ishal
- Ciltte yağlanma ve sivilce oluşumu
- Uyku düzeninde değişiklik
- Kas ve eklem ağrıları
- Ses ve ışığa karşı hassasiyet
Duygusal ve zihinsel PMS belirtileri
- Sinirlilik ve çabuk öfkelenme
- Duygusal hassasiyet ve kolay ağlama
- Kaygı ve huzursuzluk
- Ruh halinde hızlı değişimler
- Üzüntü veya isteksizlik
- Konsantrasyon güçlüğü
- Unutkanlık ve zihinsel yorgunluk
- Özgüvende azalma
- Sosyal ortamlardan uzaklaşma isteği
- Günlük işlere karşı motivasyon kaybı
Davranışsal PMS belirtileri
- Aşırı yeme veya iştah değişiklikleri
- Tatlı, tuzlu ya da karbonhidrat ağırlıklı yiyeceklere yönelme
- Uyku düzeninin bozulması
- Günlük sorumlulukları yerine getirmekte zorlanma
- Yakın ilişkilerde daha sık tartışma veya alınganlık
- Egzersiz yapma isteğinde azalma
PMS belirtileri ne zaman başlar?
PMS belirtileri çoğunlukla adet kanamasından önceki bir veya iki hafta içinde ortaya çıkar. Bazı kişilerde belirtiler yumurtlama sonrasında başlayabilir. Adet kanamasının başlamasıyla birlikte hormon düzeylerindeki değişim devam ederken belirtiler genellikle azalır. Belirtilerin birkaç ay boyunca takip edilmesi, PMS ile başka sağlık sorunlarının birbirinden ayrılmasına yardımcı olabilir.
| Belirti grubu | Yaygın örnekler | Genellikle görüldüğü dönem |
|---|---|---|
| Fiziksel | Şişkinlik, göğüs hassasiyeti, baş ağrısı, yorgunluk | Adetten 7-10 gün önce başlayabilir |
| Duygusal | Sinirlilik, kaygı, ruh hali değişimi, üzüntü | Adet öncesinde artar |
| Davranışsal | İştah değişikliği, uyku düzensizliği, içe kapanma | Adet öncesi dönemde belirginleşir |
| Hafifleyen dönem | Belirtilerin azalması veya kaybolması | Adet başladıktan sonraki birkaç gün |
PMS ile PMDD arasındaki fark nedir?
PMDD (Premenstrüel Disforik Bozukluk), PMS’nin daha ağır ve kişinin günlük yaşamını daha belirgin şekilde etkileyen bir türüdür. PMDD’de özellikle yoğun çökkünlük, öfke, kaygı, umutsuzluk, ciddi duygu durum değişimleri ve ilişkilerde belirgin zorlanma görülebilir.
PMS belirtileri rahatsız edici olsa da çoğu zaman günlük işlerin sürdürülmesine izin verir. PMDD’de ise işe veya okula devam etmek, sosyal ilişkileri sürdürmek ve günlük sorumlulukları yerine getirmek zorlaşabilir. Bu belirtiler düzenli olarak adet öncesinde ortaya çıkıyorsa bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanından veya psikiyatristten destek alınmalıdır.
PMS belirtileri nasıl hafifletilir?
PMS şikâyetlerini azaltmak için yaşam tarzında yapılabilecek bazı değişiklikler faydalı olabilir. Ancak belirtiler şiddetliyse veya her ay günlük yaşamı etkiliyorsa yalnızca evde uygulanabilecek yöntemlerle yetinilmemelidir.
Beslenmeye dikkat edin
- Tuz tüketimini azaltarak ödem ve şişkinliği hafifletmeye çalışın.
- Gün boyunca yeterli su için.
- Tam tahıllar, sebzeler, meyveler ve kaliteli protein kaynaklarını tercih edin.
- Aşırı şekerli ve işlenmiş gıdaları sınırlayın.
- Fazla kafein ve alkol tüketiminin belirtileri artırabileceğini unutmayın.
- Uzun süre aç kalmak yerine daha dengeli ve düzenli öğünler tüketin.
Hareket edin ve dinlenin
Yürüyüş, bisiklet, yüzme, yoga ve benzeri orta düzeyde egzersizler; stresin azalmasına, uyku kalitesinin artmasına ve ruh halinin dengelenmesine katkı sağlayabilir. Düzenli uyku, gevşeme egzersizleri ve yoğun stresin azaltılması da PMS belirtilerinin daha kolay yönetilmesine yardımcı olur.
Belirti günlüğü tutun
Adet döngünüzü ve yaşadığınız şikâyetleri en az iki veya üç ay boyunca not edin. Belirtilerin hangi günlerde başladığını, ne kadar sürdüğünü, şiddetini ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini yazmak hem kişisel farkındalık sağlar hem de doktor değerlendirmesini kolaylaştırır.
PMS için ne zaman doktora başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlarda bir sağlık uzmanına başvurmanız önemlidir:
- Belirtiler her ay günlük yaşamınızı ciddi şekilde etkiliyorsa
- Ağrı, şişkinlik veya baş ağrısı dayanamayacağınız kadar şiddetliyse
- Belirtiler adet başladıktan sonra da uzun süre devam ediyorsa
- Yoğun kaygı, çökkünlük veya öfke yaşanıyorsa
- İş, okul ya da sosyal ilişkileriniz belirgin biçimde etkileniyorsa
- Adet düzensizliği, aşırı kanama veya adetler arasında kanama eşlik ediyorsa
- Yaşam tarzı değişikliklerine rağmen şikâyetler azalmıyorsa
Yoğun umutsuzluk, kendine zarar verme düşüncesi veya intihar düşüncesi varsa beklemeden acil sağlık desteği alınmalıdır. Bu tür belirtiler yalnızca PMS olarak değerlendirilmemeli ve profesyonel yardım geciktirilmemelidir.
PMS tanısı nasıl konur?
PMS tanısı için tek başına yapılan bir kan testi bulunmaz. Doktor, belirtilerin ne zaman başladığını, adet döngüsüyle ilişkisini, ne kadar sürdüğünü ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediğini değerlendirir. Gerekli durumlarda tiroit hastalıkları, kansızlık, depresyon, anksiyete bozuklukları veya başka jinekolojik sorunları dışlamak amacıyla muayene ve ek testler yapılabilir.
PMS belirtileri hakkında sık sorulan sorular
PMS her ay görülür mü?
PMS belirtileri her ay aynı şiddette görülmeyebilir. Stres, uyku düzeni, beslenme, fiziksel aktivite ve hormonal değişiklikler belirtilerin yoğunluğunu etkileyebilir. Bazı aylarda yalnızca hafif şişkinlik veya göğüs hassasiyeti görülürken, bazı aylarda duygusal belirtiler daha belirgin olabilir.
PMS belirtileri gebelik belirtileriyle karışır mı?
Evet. Göğüs hassasiyeti, yorgunluk, karında şişkinlik ve duygu durum değişiklikleri hem PMS döneminde hem de gebeliğin erken döneminde görülebilir. Adet gecikmesi varsa gebelik testi yapılması ve kesin değerlendirme için sağlık uzmanına başvurulması gerekir.
PMS için ilaç kullanılır mı?
Belirtilerin türüne ve şiddetine göre doktor ağrı kesici, doğum kontrol yöntemi, bazı vitamin-mineral destekleri veya ruhsal belirtilere yönelik tedaviler önerebilir. Her ilaç ya da takviye herkes için uygun değildir. Özellikle düzenli ilaç kullanan, kronik hastalığı olan veya gebelik planlayan kişilerin doktora danışmadan ilaç kullanmaması gerekir.
Sonuç
PMS belirtileri adet öncesinde görülen karın ağrısı, göğüs hassasiyeti, şişkinlik, yorgunluk, iştah değişikliği, sinirlilik ve duygu durum dalgalanmaları gibi çok sayıda fiziksel ve duygusal şikâyeti kapsar. Belirtilerin adet döngüsüyle ilişkisini takip etmek, düzenli beslenmek, yeterince uyumak ve hareket etmek şikâyetlerin kontrolüne yardımcı olabilir. Ancak belirtiler şiddetliyse, uzun sürüyorsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa profesyonel değerlendirme alınmalıdır.
